Âşıklık Geleneği
Son güncelleme:
Sazıyla dolaşıp doğaçlama şiir söyleyen, hikâye anlatan ve atışmaya giren halk ozanlarının geleneği.
- TürSözlü gelenek ve anlatım
- KonumKars, Erzurum, Sivas ve Anadolu'nun pek çok yöresi
- BölgeTürkiye geneli
- Dönem16. yüzyıldan bugüne
- UNESCOSomut Olmayan Kültürel Miras Temsili Listesi, 2009
Miras Okulu
Bu konuyu uzmanından dinle
Bu konuda şu an planlanmış bir ders yok.
Bu konuyu sen anlat
Bir yerin, bir zanaatin ya da bir geleneğin uzmanı mısın? Bilgini Miras Okulu'nda ders, atölye ya da söyleşiyle paylaşmak istersen bize yaz.
Geleneğin tarihçesi
Âşıklar, saz eşliğinde koşma, semai ve varsağı gibi biçimlerde şiir söyler. Gelenek usta-çırak ilişkisiyle, kulaktan kulağa aktarılır. Pek çok âşığın anlatısında, rüyada bir pirin elinden bade içerek âşık olma motifi yer alır. Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal, Dadaloğlu ve Âşık Veysel geleneğin en tanınan isimleri arasında.
Öne çıkan unsurlar
İki âşığın karşılıklı doğaçlama yaptığı atışma; ayak verme; muamma ve taşlama türleri; saz eşliğinde anlatılan halk hikâyeleri.
Bugün nasıl yaşatılıyor?
Gelenek özellikle Kars, Erzurum ve Sivas çevresinde, âşık kahvehanelerinde ve şenliklerde sürer. Âşık Veysel'in vefatının 50. yılı olan 2023, UNESCO'nun anma ve kutlama yıldönümleri arasına alındı.
Âşıkların şiirlerinin son dörtlüğünde kendi adlarını ya da mahlaslarını söylemeleri geleneğin kuralı; buna tapşırma denir.
Sık sorulan sorular
Âşıklık Geleneği nedir?
Sazıyla dolaşıp doğaçlama şiir söyleyen, hikâye anlatan ve atışmaya giren halk ozanlarının geleneği.
Âşıklık Geleneği UNESCO listesine ne zaman alındı?
2009 yılında UNESCO'nun şu listesine kaydedildi: Somut Olmayan Kültürel Miras Temsili Listesi.
Âşıklık Geleneği bugün yaşatılıyor mu?
Gelenek özellikle Kars, Erzurum ve Sivas çevresinde, âşık kahvehanelerinde ve şenliklerde sürer. Âşık Veysel'in vefatının 50. yılı olan 2023, UNESCO'nun anma ve kutlama yıldönümleri arasına alındı.
Kaynaklar
- UNESCO, Somut Olmayan Kültürel Miras listeleri kaydı: Âşıklık Geleneği (2009).
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü, Türkiye'nin UNESCO listelerindeki unsurları.
- UNESCO Türkiye Millî Komisyonu yayınları.
Aynı türden diğer kayıtlar
Islık Dili
Giresun
Dik yamaçlardaki köylerde, sözcüklerin ıslıkla aktarılmasına dayanan iletişim biçimi.
Dede Korkut Mirası: Destan Kültürü, Halk Hikâyeleri ve Müziği
Türkiye geneli
Oğuzların bilge ozanı Dede Korkut etrafında şekillenen hikâyeler, müzik ve anlatı geleneği.
Nasreddin Hoca Fıkra Anlatma Geleneği
Konya (Akşehir) ve Türkiye geneli
Nasreddin Hoca'ya mal edilen, mizahla düşündüren fıkraların sözlü olarak anlatılması ve aktarılması.